Bouwen met duurzame materialen betekent niet één ding: het gaat om materialen die lang meegaan, gerecycled kunnen worden, weinig energie verbruiken of een lage impact op het milieu hebben. Gelukkig zijn er volop duurzame bouwmaterialen beschikbaar, van hout en bamboe tot gerecycled metaal en kurk. In dit artikel lees je welke materialen er zijn, wat ze bijzonder maakt en waar je op let als je een keuze maakt.
Wat maakt een bouwmateriaal duurzaam?
Een duurzaam bouwmateriaal scoort goed op minimaal één van deze punten: het gaat lang mee, het is gemaakt van hernieuwbare grondstoffen, het kan worden hergebruikt of gerecycled, of het heeft een lage ecologische voetafdruk tijdens de productie. Vaak combineren de beste keuzes meerdere van deze eigenschappen. Een materiaal hoeft niet perfect te zijn op alle fronten om toch een stuk beter te zijn dan een traditionele variant.
Het is ook goed om naar de hele levenscyclus te kijken: hoe wordt het materiaal gemaakt, hoe lang gaat het mee en wat gebeurt er mee als je het gebouw ooit sloopt of verbouwt? Een materiaal dat twintig jaar meegaat en daarna volledig wordt hergebruikt, is vaak duurzamer dan iets dat bij productie “groen” klinkt maar na tien jaar op de vuilnisbelt belandt.
Hout: vertrouwd en hernieuwbaar
Hout is een van de oudste bouwmaterialen ter wereld en tegelijk een van de meest duurzame keuzes, mits het uit verantwoord beheerde bossen komt. Let hierbij op certificeringen zoals FSC of PEFC. Die geven aan dat het hout afkomstig is uit bossen waar verantwoord mee wordt omgegaan, zodat er meer bomen worden geplant dan gekapt.
Hardhout is daarbij een stevige keuze voor buiten: het is sterk, weerbestendig en gaat bij goed onderhoud tientallen jaren mee. Zachthout is lichter en goedkoper, maar minder geschikt voor plekken waar het veel te verduren krijgt. Voor draagconstructies, gevelbekleding of vloeren is hout in veel gevallen een uitstekende optie.
Bamboe, hennep en kurk: minder bekende alternatieven
Bamboe groeit razendsnel en heeft nauwelijks bestrijdingsmiddelen nodig. Het is sterk, lichtgewicht en geschikt als constructiemateriaal, vloerbedekking of afwerking. In landen als China en Colombia wordt bamboe al eeuwenlang gebruikt als bouwmateriaal. In Nederland wordt het steeds vaker toegepast, maar het is nog niet overal standaard verkrijgbaar.
Hennep is een ander materiaal dat opkomst maakt in de bouw. Het wordt verwerkt tot isolatiemateriaal of gemengd met kalk tot “hempcrete”: een licht, dampopen en goed isolerend mengsel. Hennep groeit snel, bindt CO2 en heeft weinig water nodig. Kurk wordt gewonnen uit de bast van de kurkeik, zonder de boom te kappen. Het is een goede isolator, dempt geluid en is van nature schimmelwerend.
Gerecycled metaal en groendaken
Metaal heeft een hoge productie-impact, maar het grote voordeel is dat het vrijwel oneindig recyclebaar is. Gerecycled staal of aluminium verbruikt aanzienlijk minder energie bij verwerking dan nieuw geproduceerd metaal. Voor gevels, dakbedekking of constructiedelen is gerecycled metaal daardoor een verstandige keuze.
Een groendak is geen materiaal op zich, maar een bouwoplossing die meerdere duurzaamheidsvoordelen combineert. Het isoleert, vangt regenwater op, vermindert hittestress in de stad en geeft de natuur een plekje terug. Voor wie een plat of licht hellend dak heeft, is het een optie die het bekijken waard is.
Waar let je op bij het kiezen van duurzaam bouwmateriaal?
- Kijk naar de herkomst: is het materiaal afkomstig uit een verantwoorde keten? Certificaten zoals FSC, PEFC of Cradle to Cradle geven houvast.
- Denk aan de levensduur: een materiaal dat lang meegaat, hoeft minder snel vervangen te worden en is daardoor vaak duurzamer dan een goedkopere maar kortlevende variant.
- Check of het recyclebaar is: wat gebeurt er met het materiaal als het einde van de levensduur bereikt is?
- Let op de isolatiewaarde: goed isolerende materialen verlagen het energieverbruik van een gebouw over de hele levensduur.
- Vraag naar milieukeurmerken of een milieuproductverklaring (EPD): die geven inzicht in de werkelijke milieu-impact van een product.
- Overweeg hergebruik: bestaande materialen opnieuw inzetten is vaak de meest duurzame keuze van allemaal.
Nieuw bouwen of hergebruiken?
Wie echt duurzaam wil bouwen, kijkt niet alleen naar nieuwe materialen. Hergebruik van bestaande materialen, ook wel “urban mining” of circulair bouwen genoemd, is in veel gevallen de meest milieuvriendelijke aanpak. Sloopmateriaal zoals bakstenen, balken of tegels krijgt zo een tweede leven en hoeft niet opnieuw geproduceerd te worden. Steeds meer aannemers en architecten werken actief met tweedehands bouwmaterialen.
Wil je toch met nieuwe materialen bouwen, combineer dan bij voorkeur meerdere duurzame keuzes. Een goed geïsoleerde houten constructie met een groendak en een gevel van gecertificeerd hardhout of gerecycled metaal levert al een heel ander resultaat op dan een traditionele bouw met beton en nieuw staal.
Veelgestelde vragen
Wat is een milieuproductverklaring (EPD)?
Een milieuproductverklaring, ook wel EPD genoemd, is een officieel document dat de milieu-impact van een bouwproduct beschrijft over de hele levenscyclus. Denk aan CO2-uitstoot bij productie, transport en verwerking. Met een EPD kun je verschillende materialen eerlijk met elkaar vergelijken.
Is beton een duurzaam bouwmateriaal?
Traditioneel beton is niet bijzonder duurzaam vanwege de hoge CO2-uitstoot bij de productie van cement. Er zijn inmiddels varianten zoals gerecycled beton of beton met minder cement, die een lagere milieu-impact hebben. Beton gaat wel erg lang mee, wat een voordeel is voor de levensduur.
Hoe weet ik of hout duurzaam geproduceerd is?
Kijk op het hout of de verpakking naar een FSC- of PEFC-keurmerk. Dit zijn internationale certificaten die garanderen dat het hout afkomstig is uit verantwoord beheerde bossen, waar meer wordt geplant dan gekapt en waar rekening wordt gehouden met natuur en mensen.
Kan ik duurzame bouwmaterialen ook gebruiken bij een verbouwing?
Ja, duurzame materialen zijn niet alleen voor nieuwbouw. Bij een verbouwing kun je bijvoorbeeld kiezen voor gecertificeerd hout, duurzame isolatie van hennep of kurk, of hergebruikte materialen van de sloop. Zelfs kleine keuzes, zoals een duurzamere vloer of gevelplaat, maken al verschil.